Gdy myślimy o krótkowzroczności u dzieci, zwykle wyobrażamy sobie ucznia, który nie widzi wyraźnie tego, co nauczyciel zapisuje na tablicy. Tymczasem ta wada wzroku może pojawić się znacznie wcześniej, także u dziecka w wieku przedszkolnym.
Wczesne pojawienie się krótkowzroczności ma szczególne znaczenie, ponieważ oko dziecka nadal rośnie, a wada może postępować przez kolejne lata. Dlatego warto zwracać uwagę na sposób, w jaki dziecko patrzy, bawi się i reaguje na otoczenie oraz nie odkładać profilaktycznych badań wzroku do rozpoczęcia szkoły.
Dziecko nie wie, że źle widzi
Dorosły zazwyczaj potrafi zauważyć zmianę ostrości widzenia i o niej powiedzieć. Małe dziecko często nie ma takiej możliwości. Nie wie, jak powinno widzieć i nie potrafi porównać swojego obrazu świata z tym, co widzą inni.
Jeśli od pewnego czasu obraz w oddali staje się mniej wyraźny, przedszkolak może uznawać to za coś naturalnego. Zamiast zgłosić problem, zaczyna się do niego dostosowywać i przyzwyczajać: podchodzi bliżej do ekranu telewizora, mruży oczy, przysuwa oglądane przedmioty do twarzy albo rezygnuje z aktywności, które sprawiają mu trudność.
To właśnie dlatego brak skarg nie daje pewności, że dziecko widzi prawidłowo. Rodzic może zauważyć zmianę w jego zachowaniu, ale dopiero badanie wzroku pozwala sprawdzić, czy przyczyną jest krótkowzroczność, inna wada wzroku czy problem niezwiązany bezpośrednio z widzeniem.
Czym jest krótkowzroczność i skąd się bierze?
Krótkowzroczność to wada wzroku, w której dziecko zazwyczaj dobrze widzi przedmioty znajdujące się blisko, ale obraz położony dalej jest nieostry. Dzieje się tak najczęściej dlatego, że gałka oczna jest zbyt długa w stosunku do swojej mocy optycznej. Światło skupia się wtedy przed siatkówką zamiast bezpośrednio na niej.
Oko dziecka rośnie wraz z całym organizmem. Główną przyczyną krótkowzroczności jest nadmierne wydłużanie się gałki ocznej, które często pogłębia się w kolejnych latach życia i najbardziej manifestuje się w okresie dojrzewania. Można powiedzieć, że to wada wzroku, która rośnie razem z dzieckiem i im wcześniej się pojawia, tym więcej czasu ma na dalszy rozwój.
Znaczenie mają tu zarówno predyspozycje genetyczne, jak i środowisko oraz codzienny styl życia. Jeżeli jedno lub oboje rodziców mają krótkowzroczność, ryzyko wystąpienia wady u dziecka jest dużo większe. Nie oznacza to jednak, że jej pojawienie się jest przesądzone.
Znaczenie ma również sposób, w jaki dziecko korzysta ze wzroku. Wiele godzin spędzanych podczas czynności wykonywanych z bliska, brak przerw oraz zbyt mało czasu na zewnątrz, w naturalnym świetle, mogą sprzyjać rozwojowi krótkowzroczności. Nie należy upraszczać tego związku do stwierdzenia, że pewne zachowania bezpośrednio powodują wystąpienie tej wady wzroku. Problemem jest raczej połączenie wielu niekorzystnych nawyków: długiego patrzenia z niewielkiej odległości, niewystarczających przerw i ograniczonej aktywności na świeżym powietrzu.
Jakie sygnały powinny zwrócić uwagę rodzica lub opiekuna?
Krótkowzroczność nie boli, a pierwsze sygnały mogą być mało charakterystyczne. Nie zawsze też pojawiają się wszystkie jednocześnie. Warto obserwować dziecko i zwrócić uwagę, jeśli:
- mruży oczy, kiedy patrzy na coś znajdującego się dalej;
- podchodzi bardzo blisko do telewizora;
- przybliża książeczki, obrazki albo oglądane przedmioty do twarzy;
- nie rozpoznaje z dalszej odległości znajomych osób;
- często pociera oczy;
- skarży się na bóle głowy lub zmęczenie oczu;
- ma trudności ze złapaniem piłki albo oceną odległości;
- szybko traci koncentrację podczas rysowania, układania puzzli lub oglądania książeczek;
- zaczyna unikać zabaw, które wcześniej sprawiały mu przyjemność.
Pojedynczy objaw nie oznacza jeszcze, że dziecko ma krótkowzroczność. Takie zachowanie może mieć różne przyczyny. Powinno być jednak sygnałem, że warto sprawdzić jego wzrok, zamiast czekać, aż problem stanie się bardziej widoczny.
Dlaczego regularne badania wzroku są tak ważne?
Badanie wzroku pozwala wykryć nieprawidłowości, których rodzic nie jest w stanie rozpoznać wyłącznie na podstawie obserwacji. Specjalista, najlepiej okulista i optometrysta, może ocenić ostrość widzenia, współpracę obojga oczu, funkcje wzrokowe oraz stan zdrowia oczu.
Z kontrolą nie warto czekać do momentu, gdy dziecko rozpocznie naukę i pojawią się trudności z widzeniem tablicy. W wieku przedszkolnym wzrok ma znaczenie dla wielu codziennych aktywności: nauki poprzez zabawę, rysowania, układania klocków, orientacji w przestrzeni, rozwoju ruchowego oraz kontaktów z innymi dziećmi.
Jeżeli wcześniejsze badanie nie wykazało nieprawidłowości, kolejne kontrole powinny odbywać się zgodnie z zaleceniami specjalisty, najlepiej raz w roku, o ile specjalista nie zaleci inaczej. Wcześniejszej konsultacji wymagają natomiast niepokojące zachowania dziecka oraz rodzinne występowanie krótkowzroczności.
Warto również pamiętać, że badanie przesiewowe nie zastępuje pełnego badania wzroku. Może wskazać, że potrzebna jest dalsza diagnostyka, ale prawidłowy wynik nie zawsze pozwala wykluczyć wszystkie nieprawidłowości.
Krótkowzroczności nie można bagatelizować
Krótkowzroczność wpływa na codzienne funkcjonowanie dziecka, ale jej znaczenie nie ogranicza się do niewyraźnego widzenia i konieczności noszenia okularów. Postępująca wada wiąże się z dalszym wydłużaniem gałki ocznej. Im większą osiąga wartość, tym wyższe jest ryzyko wystąpienia poważnych chorób oczu w przyszłości, takich jak odwarstwienie siatkówki, makulopatia krótkowzroczna, jaskra czy zaćma.
Nie oznacza to, że u każdego dziecka z krótkowzrocznością rozwiną się takie choroby. Pokazuje jednak, dlaczego wada wymaga regularnej kontroli i nie powinna być traktowana wyłącznie jako problem, który rozwiązuje samo założenie okularów.
Jeśli badanie potwierdzi krótkowzroczność, pierwszym krokiem jest zapewnienie dziecku odpowiedniej korekcji, aby mogło widzieć wyraźnie. Na tym jednak nie kończy się dalsze postępowanie. Krótkowzroczności nie można cofnąć, ale istnieją skuteczne metody pozwalające spowalniać jej rozwój.
Czym różni się korekcja krótkowzroczności od jej kontroli i jakie możliwości spowalniania rozwoju wady są obecnie dostępne dla dzieci? Sprawdź w kolejnym artykule: okulary to nie wszystko.
Chcesz sprawdzić ryzyko krótkowzroczności u swojego dziecka? Zrób test online.
Jeśli szukasz więcej o wpływie ekranów na najmłodszych, przeczytaj też co mówią badania o ekranach dla małych dzieci.